Ana Sayfa Türkçe Eski Türk Şiiri Özellikleri, Örnekleri – Sagu, Koşuk, Destan, Sav
Sponsorlu Bağlantılar

Eski Türk Şiiri Özellikleri, Örnekleri – Sagu, Koşuk, Destan, Sav

0

Eski Türk Şiiri

Eski Türk şiiri denildiği zaman İslamiyet öncesi Türk şiiri anlaşılmalıdır. Hece ölçüsüyle yazılan eski Türk şiirlerinde genellikle yedili, sekizli, on birli hece ölçüsü kalıpları kullanılmıştır. Yine aynı şekilde kafiyeye de önem verilmiştir. Eski Türk şiirinde kafiye sonda kullanılmasının yanı sıra bazen de dize başında kafiye kullanılmıştır. Nazım birimi dörtlüktür. Şiirlerde işlenen konular genellikle kahramanlık, cesaret, aşk, at sevgisi, askerlik, doğa, ölüm gibi konulardır.

Anonim özellikler taşıyan bu dönem şiirleri o dönemin özelliklerini yansıtmaktadır. Doğal bir dil ile Türklerin o çağdaki dünya görüşlerini, yaşantılarını, duygularını, düşüncelerini anlatır. İslamiyet öncesi eski Türk şiirlerine ait ilk şiirler koşuklarla sagulardır. Destan ve sav ise İslamiyet öncesi sözlü edebiyat türünün diğer örnekleridir.

Eski Türk Şiiri Özellikleri

  • Hece ölçüsü ile yazılmıştır.
  • Kafiyeye önem verilmiştir.
  • Nazım birimi dörtlüktür.
  • Anonim özellikler taşır.
  • Doğa, aşk, kahramanlık, cesaret, at sevgisi, askerlik, ölüm gibi konular işlenir.
  • Doğal bir dil kullanılmıştır.

Ayrıca bkz: İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

Sagu Nedir?

Sagu: Bir kimsenin ölümünden sonra yapılan ve “Yuğ” adı verilen dinsel yas törenlerinde söylenen şiirlerdir.

Sponsorlu Bağlantılar

Sagularda nazım birimi dörtlüktür. Sagular hece vezniyle söylenmiştir ve şekil olarak koşuğa benzerler. Uyak düzeni (aaab, cccb, dddb…) şeklindedir. Sagularda ahengi sağlamak için yarım kafiye, redif, aliterasyon ve asonanslardan yararlanılmıştır.

Yuğ Törenleri: Eski Türklerde, bir kimse ölünce cesedi çadırın içine yatırılır, yakınları çadırın dışında koyun, at, sığır cinsinden kurbanlar kesip yere bırakır sonra hep birden ağlayarak çadırın etrafında yedi kez atla dönerlerdi. Bu dinsel tören sırasında söylenen sagularda, ölünün değeri, yaptığı işler, geride kalanların duyduğu acılar anlatılırdı.

Sagu Özellikleri

  • Nazım birimi dörtlüktür.
  • Şekil olarak koşuğa benzer.
  • Hece vezniyle söylenmiştir.
  • Uyak düzeni vardır.
  • Yarım kafiye, redif, aliterasyon ve asonanslardan yararlanılmıştır.
  • Bir kimsenin ölümünden sonra söylenir.

Sagu Örneği

ALP ER TUNGA SAGUSU

Sponsorlu Bağlantılar

Alp Er Tunga öldi mü?
Issız ajun kaldı mu?
Ödlek öçin aldı mu?
Emdi yürek yırtılur.

Ödlek küni tavratur
Yalnguk küçin kevretür
Erdin ajun sevretür
Kaçsa takı ertilür

Ögreyüki mundag ok
Munda adın tıldag ok
Atsa ajun ugrap ok
Taglar başı kertilür

Begler atın argurup
Kadgı anı torgurup
Mengzi yüzi sargarıp
Körküm angar türtülür

Sponsorlu Bağlantılar

Ulşıp eren börleyü
Yırtıp yaka orlayu
Sıkrıp üni yurlayu
Sıgtap közi örtülür

Könglüm için örtedi
Bütmiş başıg kartadı
Keçmiş ödüg irtedi
Tün kün keçip irtelür

Ödlek arıg kevredi
Yunçıg yavuz tovradı
Erdem yeme sevredi
Ajun begi çertilür

Bilge bögü yunçıdı
Ajun anı yançıdı
Erdem eti tınçıdı
Yerke tegip sürtülür

Sponsorlu Bağlantılar

GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİYLE

Alp Er Tunga öldü mü?
Kötü dünya kaldı mı?
Felek öcünü aldı mı?
Şimdi yürekler yırtılır.

Feleğin günleri çabuk geçer.
O insanın gücünü gittikçe zayıflatır.
Dünyadaki insan sayısını azaltır.
Onlar kaçsa da felek onlara erişir.

Feleğin adeti böyledir.
Bundan başkası bahanelerdir.
Felek bir kez niyet edip ok atsa
Dağların başı bile kertilir.

Beyler atlarını yordular.
Kaygı ve keder onları zayıflattı.
Bet ve benizleri öyle sarardı ki
Yüzlerine safran sürülmüş sanırsınız.

Erkekler kurt gibi uluyorlar.
Yaka yırtıp, çığlık atıyorlar.
Islık çalar gibi sesler çıkarıyorlar.
Ağlamaktan gözleri (yaşlarla) örtülüyor.

Sponsorlu Bağlantılar

Gönlüm için için yandı
Kapanmış yara tekrar açıldı.
Geçmiş zamanları aradım.
Geceler ve gündüzler geçtikçe aranıyor

Felek iyice zayıfladı.
Sefil ve kötü olanlar güçlenip kuvvetlendi.
Edep ve erdem iyice zayıfladı.
Dünyanın beyi (Afrasiyab) yok oldu.

Bilgili ve akıllılar kötüleşti.
Dünya onları ezip çiğnedi ve hırpaladı.
Edep ve erdemin etleri çürüdü ve bozuldu.
(Bu etler sarkıyor) yerlere değip sürükleniyor

Koşuk Nedir?

Koşuk: Dini sürgün avları olan “Sığır” törenleri ve dinsel ziyafetler olan “şölen ya da toy” törenlerinde söylenen şiirlerdir.

Sığır: Belli dönemlerde kutsal yaban öküzünün avlanması törenine Sığır denir. Avların bereketli ve mutlu olması için Şaman şairler dinsel şiirler söylerdi. Av sonrası ozanlar, 57 avla ilgili yiğitlik şiirleri okur, başarı gösterenleri överdi.
Şölen / Toy: Belli dönemlerde kutsal sığırın kurban edilerek hep birlikte etinin yendiği ziyafetlere şölen ya da toy denir. Bu ziyafet törenlerinde Şaman şairler dini şiirler okurdu. Zaman geçtikçe bu şölenler dinden koparak din dışı bir geleneğe dönüşmüştür. Ozanların okuduğu bu şiirlerin konusu genellikle yiğitlik, doğa sevgisi, aşk vb. olurdu.

Sponsorlu Bağlantılar

Koşukların Özellikleri

  • Koşuklar genellikle 7’li hece vezniyle söylenir.
  • Koşuklar dörtlükler hâlinde söylenir.
  • Kafiye düzeni (aaab, cccb, dddb…) şeklindedir.
  • Doğa, güzellik, kahramanlık, sevgi, cesaret gibi temaları işlenir.
  • Ahengi sağlamak için yarım uyak, redifler ve asonanslardan yararlanılmıştır.
  • Koşuklar söyleyiş biçimi ve yapı bakımından halk edebiyatındaki koşmaya benzer.

Koşuk Örneği

1

Kurt kuş kamug tirildi
Erkek tişi tirildi
Ögür alıp tarıldı
Yınka yana kirgüsüz

2

Yıglap udu artadım
Bagrım başın kartadım
Kaçmış kutug irtedim
Yağmur kipi kan saçar

3

Öpkem kelip ogradım
Arslanlayu kökredim
Alplar başın togradım
Emdi beni kim tutar?

GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİYLE

(Bahar geldi) Kurtlar kuşlar hep dirildi;
Erkekler ve dişiler (hep) bir araya geldiler.
Ve eşlerini alıp dağıldılar.
(Hiçbiri) artık ine girmeyecek!

(Beni bırakıp giden sevgilimin) ardından ağlayıp mahvoldum
Bağrımın (kapanmış olan) yarasını (yeniden) deştim.
Ve kaçıp gitmiş mutluluğu aradım durdum
(Gözlerim) yağmur gibi kan(lı yaşlar) saçar

Sponsorlu Bağlantılar

Öfkelenerek dışarı çıktım
Aslan gibi kükredim
Yiğitlerin başını doğradım
Şimdi beni kim tutabilir?

Destan Nedir?

Destan: Bir ulusun hayatını yakından ilgilendiren savaş, göç, kıtlık gibi tarih ve toplum olaylarını anlatan uzun şiirlerdir.

Eski çağlarda ulus vicdanında derin izler bırakan tarih olayları ozanlar tarafından parça parça söylenirdi. Dilden dile aktarılarak tema, zaman, kişi ve olaylar bakımından zenginleşen bu destanlar, derlenip yazıya geçirilmiştir.

Sav Nedir?

Sav: Türklerin dünyaya bakışını, geleneklerini, inançlarını ortaya koyan kısa ve özlü sözlerdir.

Savların bugünkü karşılığı atasözüdür. Savların çoğu manzum (şiir) özellik göstermektedir. Bu yüzden savlarda koşuk ve sagularda görülen uyak, redif, aliterasyon ve asonans gibi ahenk unsurları da görülür.

Örnekler
Arpasuz at aşumas, arkasız alp çerig sıyumas.
(Arpasız at koşamaz, arkasız yiğit orduyu bozamaz.)

Alplar birle uruşma, begler birle turuşma.
(Yiğitlerle vuruşma, beylere karşı gelme.)

Aç ne yimes, tok ne times.
(Aç ne yemez, tok ne demez.)

Eski Türk Şiiri İle İlgili Sorular

  1. Eski Türk şiiri dönemi örnekleri nelerdir?
  2. Eski Türk şiiri özellikleri nelerdir?
  3. Sagu nedir? Sagu törenleri nasıl yapılırdı?
  4. Sagu özellikleri nelerdir?
  5. Koşuk nedir? Koşuk törenleri nasıl yapılırdır?
  6. Koşuk özellikleri nelerdir?
  7. Koşuk hangi döneme aittir?
  8. Koşuk halk edebiyatındaki karşılığı nedir?
  9. Sığır töreni nedir? Nasıl yapılırdı?
  10. Şölen töreni nedir? Nasıl yapılırdı?
  11. Destan nedir kısaca açıklayınız?
  12. Sav nedir kısaca açıklayınız?
  13. Koşuk, sav, destan gibi ürünler Türk edebiyatının hangi dönemine aittir?
Sponsorlu Bağlantılar

YORUM YOK

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu girin!
Lütfen adınızı buraya girin

Bilgeniz.com
Exit mobile version