Ana Sayfa Türkçe Fiil Çatısı Nedir? Nesnesine Göre ve Öznesine Göre Çatılar
Sponsorlu Bağlantılar

Fiil Çatısı Nedir? Nesnesine Göre ve Öznesine Göre Çatılar

0

Fiil Çatısı Nedir?

Fiil Çatısı: Fiillerin cümle içinde nesne alıp almamalarına ya da fiillerin aldıkları özneye göre gösterdiği özelliğe çatı denir. Bir cümlenin yüklemi fiil değil ise çatı aranmaz.

Fiiller çatısı bakımından nesnesine göre çatılar ve öznesine göre çatılar olmak üzere ikiye ayrılır:

Nesnesine Göre Çatılar

  1. Geçişli Fiil
  2. Geçişsiz Fiil
  3. Oldurgan Fiil
  4. Ettirgen Fiil

Öznesine Göre Çatılar

Sponsorlu Bağlantılar
  1. Etken Fiil
  2. Edilgen Fiil
  3. Dönüşlü Fiil
  4. İşteş Fiil

Ayrıca bkz: Yapısına Göre Fiiller Konu Anlatımı

Fiil Çatısı (Nesnesine göre çatı ve Öznesine göre çatı)

Nesnesine Göre Fiiller

Nesnelerine göre fiiller geçişli fiiller, geçişsiz fiiller, oldugan fiiller ve ettirgen fiiller olmak üzere dörde ayrılır.

1. Geçişli Fiil

Cümlede nesne alabilen fiillerdir. Yükleme sorduğumuz “neyi, kimi, ne” sorularının cevabı cümlede nesne olur. Öyleyse fiilin nesne alıp almadığını fiile “neyi, kimi, ne” sorularından birini sorarak öğrenebiliriz.

Sponsorlu Bağlantılar

Örnek:
Şiraz Şahı Süruri Şah ile bunun eğlencesi Yehud adlı Keşiş’in çocukları olmaz.
Keşiş bahçesinde bir güzel gördüm.

DİKKAT: Geçişli fiillerde cümlede her zaman nesne bulunmayabilir. Burada önemli olan fiilin nesne
olabiliyor olmasıdır.

2. Geçişsiz Fiil

Nesne alamayan fiillerdir. Bu fiiller “neyi, kimi ve ne” sorularına cevap vermez.

Örnek:
İkisi birer hırka giyip seyahate çıkarlar.

Sponsorlu Bağlantılar

3. Oldurgan Fiil

Geçişsiz fiiller “-dır, -r, -t” ekleriyle geçişli duruma getirilir. Bu fiillere “oldurgan fiil” denir.

Örnek:
Aslı Kerem’e güldü (geçişsiz). Kerem Aslı’yı güldürdü. (geçişli)

4. Ettirgen Fiil

Ettirgen çatı, geçişli fiillerin geçişlilik derecesini artıran ve geçişli fiillere başkasına yaptırma anlamı veren çatıdır. Ekleri “-dır,-r,-t” dir.

Örnek:
Kerem manastırda türkü söylerken kız kendisini tanır ve manastırdan koğdurur.
Kerem manastırda türkü söylerken kız kendisini tanır ve manastırdan koğdurtur.
Konaktan kiliseye giden yolun etrafını kapattırır.

Sponsorlu Bağlantılar

Öznesine Göre Fiiller

Öznesine göre fiiller etken fiil, edilgen fiil, dönüşlü fiil ve işteş fiil olmak üzere aldıkları öznenin türüne göre dörde ayrılır.

1. Etken Fiil

Etken fiilin yüklem olduğu cümlede özne, yüklemde bildirilen fiili doğrudan yapar. Aşağıdaki cümlelerde fiiller, özneler tarafından doğrudan yapıldığı için etkendir.

Örnek:
Bir sonuç alamayınca Kerem, Aslı’ya da aşk vermesi için, Tanrı’ya yalvarır.
Erzurum’da bir Rum kızı, Aslı’nın Kayseri’ye gittiğini Kerem’e haber verir.

2. Edilgen Fiil

Edilgen fiilin yüklem olduğu cümlede özne, yüklemde bildirilen fiilden etkilenen durumundadır. Edilgen fiil, “-n” ve “-l” ekiyle türetilir ve cümlede “başkası tarafından yapılma” anlamı vardır. Edilgen fiilin yüklem olduğu cümlede özne “sözde özne” olarak adlandırılır.

Örnek:
Namaz kılınır.
Yere güzel bir sofra serilir.

Sponsorlu Bağlantılar

3. Dönüşlü Fiil

Dönüşlü fiilin yüklem olduğu cümlede özne, yüklemde bildirilen fiili doğrudan yapar; yaptığı bu işten yine kendisi etkilenir. Dönüşlü fiil, “-n” ve “-I” ekiyle türetilir. Dönüşlü fiilin yüklem olduğu cümlede “kendi kendine yapma” anlamı vardır.

Örnek:
Aslı Kerem için süslenir.
Kerem Aslı’yı elinden kaçırdığı için dövünür.

4. İşteş Fiil

Gerçekleşmesi için birden fazla öznenin gerektiği fiillerdir. Fiil ve gövdelerine “-ş” eki getirilerek yapılır. İşteş fiiller karşılıklı ve birlikte yapma anlamı verir.

Örnek:
Yolda bir Derviş’le karşılaşırlar.
Kerem Aslı’ya bu dünyada kavuşamayacağını düşünür.
Bir bucakta, gizli bir buluşma ayarladı.
Kerem ile Aslı kavuşamamanın verdiği hüzünle ağlaşır.
Ötüşen bülbüller bu sevdanın türküsünü söyler.
Üzerinde hüzünlü martılar uçuşuyordu.

Fiil Çatısı İle İlgili Sorular

Fiil çatısı konusunu öğrenip öğrenmediğiniz test etmek için aşağıdaki sorulara cevap vermeye çalışın.

Sponsorlu Bağlantılar
  1. Fiil çatısı nedir?
  2. Nesnesine göre çatılar nelerdir?
  3. Nesnesine göre geçişli filler nedir, örnekler veriniz?
  4. Nesnesine göre geçişsiz filler nedir, örnekler veriniz?
  5. Öznesine göre fiil çatıları kaça ayrılır?
  6. Öznesine göre etken ve edilgen fiiller örnekler veriniz?
Sponsorlu Bağlantılar

YORUM YOK

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu girin!
Lütfen adınızı buraya girin

Bilgeniz.com
Exit mobile version